އިމާމް އިބްނު މާޖާ އުފަންވެވަޑައިގަތީ ހިޖުރައިން 209 ވަނަ އަހަރު (މީލާދީން 824) ޤަޒްވީން ގައެވެ. އެއީ އެ ދުވަސްވަރު ޢިލްމުވެރިންނާއި ފޮތްތެރިކަމަށް މަޝްހޫރު ރަށެކެވެ. ވަރަށް ތުއްޕުޅުއިރުއްސުރެ އެބޭފުޅާގެ ހިތްޕުޅުގައި ޙަދީޘް ޢިލްމަށް އޮތީ ވަރުގަދަ ލޯތްބެކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ބަސްފުޅުތައް ހޯއްދަވައި، އެކަންކަން އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ފޯރުކޮށްދެއްވުމަކީ އެބޭފުޅާގެ އެންމެ ބޮޑު އުންމީދެވެ.
އެބޭފުޅާގެ ކުރިން ވަޑައިގެންނެވި ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިންނެކޭ އެއްފަދައިން، އިބްނު މާޖާވެސް ހަމައެކަނި އަމިއްލަ ރަށުން ލިބުނު ޢިލްމަކަށް ފުދިވަޑައިގެންނެއް ނުގަންނަވައެވެ. ޞައްޙަ ޙަދީޘްތައް ހޯއްދެވުމަށްޓަކައި ދުރު ހިސާބުތަކަށް ދަތުރުކުރެއްވިއެވެ. އެބޭފުޅާ ދަތުރުކުރެއްވި ބިންތަކުގެ ތެރޭގައި:
- މައްކާ އަދި މަދީނާ
- ބަޣުދާދު، ކޫފާ، އަދި ބަޞަރާ
- ދިިމިޝްޤު (ޝާމް) އަދި މިޞްރު
މި ދަތުރުފުޅުތަކަކީ އެ ދުވަސްވަރުގެ ވަޞީލަތްތަކަށް ބަލާއިރު ނުހަނު ބުރަ، ކެތްތެރިކަން ބޭނުންވި މަސައްކަތްތަކެކެވެ. ނަމަވެސް ޢިލްމުގެ މަތިވެރިކަމަށްޓަކައި އެ ހުރިހާ ތަކުލީފެއް އެބޭފުޅާ އުފުއްލެވީ އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކުގައެވެ.
ދަތުރުފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި އެ ދުވަސްވަރުގެ އެންމެ އިސް ޝައިޚުންގެ އަރިހުން އެބޭފުޅާ އުނގެނިވަޑައިގަތެވެ. އެ ބޭފުޅުންގެ އަރިހުން ދަސްކުރެއްވި މުހިންމު ކަންކަމަކީ:
- ރިވާޔަތްތައް ކަށަވަރުކުރާނެ ގޮތް
- އިސްނާދު ނުވަތަ ސަނަދު ދިރާސާކުރާނެ ގޮތް
- ޙަދީޘެއްގެ ވަރުގަދަކަމާއި ބަލިކަށިކަން ދެނެގަންނާނެ ގޮތް
މިކަމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އެބޭފުޅާ ވެގެންދިޔައީ ޢިލްމުވެރިންގެ އިތުބާރު ލިބިފައިވާ، އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު ޢިލްމު ފޯރުކޮށްދެއްވާ ބޭފުޅަކަށެވެ.
އިމާމް އިބްނު މާޖާ އެކުލަވާލެއްވި އެންމެ މަޝްހޫރު ފޮތަކީ ސުނަނު އިބްނު މާޖާ އެވެ. މިއީ އިސްލާމީ އުންމަތުގެ އެންމެ އިތުބާރު ހުރި ހަ ފޮތް ނުވަތަ "ކުތުބުއް ސިއްތާ" ގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ފޮތެކެވެ. އެބޭފުޅާގެ ފޮތުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 4,000 ޙަދީޘް ހިމެނެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މައުޟޫޢުތަކަކީ:
- ޢިބާދާތް : އަޅުކަންތަކާ ގުޅޭ ޙަދީޘްތައް.
- މުޢާމަލާތް : މީސްތަކުންގެ މެދުގައި ހިނގާ މުޢާމަލާތްތައް.
- އަޚުލާޤު: އާދަކާދަތަކާއި ރިވެތި ސިފަތައް.
މި ފޮތުގައި ބައެއް ބަލިކަށި (ޟަޢީފް) ޙަދީޘްތައް ހުރި ނަމަވެސް، އެހެން ފޮތްތަކުން ނުފެންނަ މުހިންމު ޙަދީޘްތަކެއް މި ފޮތުގައި ހިމެނިފައިވާތީ، ޢިލްމުވެރިން މިއަދާ ހަމައަށްވެސް މި ފޮތަށް ވަރަށް ބޮޑު އަހައްމިއްޔަތެއް ދެއްވައެވެ.
އިމާމް އިބްނު މާޖާއަކީ އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި، ތެދުވެރިކަމާއި، ސުންނަތަށް އޮތް ލޯތްބަށް މަޝްހޫރު ބޭފުޅެކެވެ. އެބޭފުޅާ ދިރިއުޅުއްވީ ޢިލްމު އުނގަންނައިދިނުމަށް ހުސްވެވަޑައިގެން ހުންނެވި ސާދާ ދިރިއުޅުއްވުމެކެވެ.
އެބޭފުޅާ އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 273 ވަނަ އަހަރު (މީލާދީން 887) އެބޭފުޅާ އުފަންވި ރަށް ކަމަށްވާ ޤަޒްވީންގައެވެ. އެބޭފުޅާ އަވަހާރަވިތާ ހާހަކަށްވުރެ ގިނަ އަހަރު ވެފައިވީ ނަމަވެސް، އެބޭފުޅާ ދޫކުރެއްވި ޢިލްމީ ތަރިކައިގެ ބޭނުން މިއަދުވެސް ދުނިޔޭގެ އެކި ކޮޅުތަކުގައި ދަނީ ހިފަމުންނެވެ.
