މީގެ އެތައް ސަތޭކަ އަހަރެއް ކުރިން، އިސްލާމީ ޢިލްމުގެ މަރުކަޒެއް ކަމުގައިވާ ނީޝާޕޫރުގައި އުފަންވި ތުއްތު ކުއްޖަކީ، މުސްތަޤުބަލުގައި އިސްލާމީ އުންމަތުގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ޢިލްމުވެރިޔާއަށް ވާނެ ކަމަކީ އޭރު އެކަކުވެސް ހީކުރި ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ މުސްލިމް އިބްނުލް ޙައްޖާޖު (مسلم بن الحجاج) އެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ދަންނަ ނަމުންނަމަ އިމާމް މުސްލިމެވެ.
ހިޖުރައިން 206 ވަނަ އަހަރު އުފަންވި މި މަތިވެރި ޢިލްމުވެރިޔާއަކީ، ކުޑައިރުއްސުރެ ކުޅިވަރަށްވުރެ ބޮޑަށް ޢިލްމު ހޯއްދެވުމަށް ލޯބިކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އެހެން ކުދިން ކުޅިވަރުގައި މަޝްޣޫލުވެ އުޅުނުއިރު، އިމާމް މުސްލިމް އިށީނދެވަޑައިގެން އިންނަވަނީ ޢިލްމުވެރިންގެ މަޖިލިސްތަކުގައެވެ. ރަސޫލާ ﷺ ގެ ކޮންމެ ހަދީޘެއް އަޑުއިވުމުން އެކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅަށް ލިބިވަޑައިގަންނަވާ އުފަލާއި ޝައުޤުވެރިކަން ދިޔައީ ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް އިތުރުވަމުންނެވެ.
އިމާމް މުސްލިމްގެ އުމުރުފުޅުން ދުވަސްވީ ވަރަކަށް، ޢިލްމަށް އޮތް ލޯބި ބޮޑުވެ، ހަދީޘްތައް އެއްކުރެއްވުމަށް ދުރު ހިސާބުތަކަށް ދަތުރުކުރައްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. އެ ޒަމާނަކީ މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން މިދެކޭ ފަދަ އިންޓަނެޓާއި ފޮތްތައް ފަސޭހައިން ލިބެން އޮތް ޒަމާނެއް ނޫނެވެ. އެއް ހަދީޘެއްގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި، އެތައް މަހެއްގެ ދިގު ދަތުރުތައް ކޮށްފައި ޢިލްމުވެރިންގެ އަރިހަށް ދާންޖެހެއެވެ.
އިމާމް މުސްލިމް ވަނީ ހިޖާޒު ކަރައާއި، މިޞްރާއި، ޢިރާޤާއި، ސޫރިޔާ ފަދަ ޢިލްމުގެ ބޮޑެތި މަރުކަޒުތަކަށް ދަތުރުކުރައްވާފައެވެ. ފައިމަގުގައާއި، ޖަމަލުގައާއި، އަސްމަތީގައި ކުރެއްވި މި ދަތުރުތަކުގައި ދިމާވި ހުރިހާ ދަތިތަކެއް އެކަލޭގެފާނަށް ފަސޭހަވެގެންދިޔައީ، ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސުންނަތަށް އޮތް މަތިވެރި ލޯތްބެއްގެ ސަބަބުންނެވެ.
އިމާމް މުސްލިމްގެ ޢިލްމީ ޙަޔާތުގައި ބައްދަލުވި އެންމެ މުހިންމު އެއް އުސްތާޛަކީ އިމާމް އަލް-ބުޚާރީއެވެ. އިމާމް ބުޚާރީގެ އަރިހުން ހަދީޘް ޢިލްމުގެ ފުންމިން ދަސްކުރެއްވިއިރު، އެކަލޭގެފާނު އުސްތާޛަށް ކުރެއްވި އިޙްތިރާމަކީ ނަމޫނާއެކެވެ. އެއްފަހަރަކު އިމާމް ބުޚާރީގެ އަރިހުގައި "އޭ އުސްތާޛުންގެ އުސްތާޛެވެ! ތިޔަބޭފުޅާގެ ފައިންޕުޅުގައި ބޮސްދިނުމުގެ ހުއްދަ އަޅުގަނޑަށް ދެއްވާށެވެ" މިހެން ވިދާޅުވި ބަސްފުޅަކީ، ޢިލްމުވެރިން އެބޭފުޅުންގެ އުސްތާޛުންނަށް ބެހެއްޓެވި ހިތްތިރިކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.
އިމާމް މުސްލިމް އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި އެތައް ލައްކަ ހަދީޘެއް ދިރާސާކުރެއްވިއެވެ. މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ޞައްޙަ ހަދީޘްތައް ހޮއްވަވައި އެކުލަވާލެއްވި ފޮތަކީ "ޞަޙީޙު މުސްލިމް" އެވެ. މި ފޮތުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 4,000 ހަދީޘް (ތަކުރާރުވުންތަކާއެކު 7,000 އަށްވުރެ ގިނަ) ހިމަނުއްވާފައިވެއެވެ. މި ފޮތުގެ ޚާއްޞަ ސިފައަކީ، ހަދީޘްތައް ތަރުތީބުކުރައްވާފައިވާ ފުރިހަމަކަމާއި، ސަނަދުތައް ބަޔާންކުރައްވާފައިވާ ފަންނީ ފުރިހަމަކަމެވެ.
އިމާމް ބުޚާރީގެ ޞަޙީޙާއި އިމާމް މުސްލިމްގެ ޞަޙީޙު އެކުލެވިގެންވަނީ "ޞަޙީޙައިން" (ދެ ޞަޙީޙު) ގެ ނަމުގައެވެ. މިއީ އިސްލާމީ އުންމަތް އެންމެ ބޮޑަށް ބަލައިގަންނަ، އެންމެ ޞައްޙަ ހަދީޘް ފޮތްތަކެވެ.
އިމާމް މުސްލިމަކީ ތަޤުވާވެރިކަމާއި، ތެދުވެރިކަމާއި، އަދި ހިތްތިރިކަމުގެ މިސާލެކެވެ. ބޭކާރު ޒުވާބުތަކުން ދުރުހެލިވެވަޑައިގެން، ހަމައެކަނި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސުންނަތް ރައްކާތެރިކުރެއްވުމަށް އެކަލޭގެފާނު ވަނީ މުޅި އުމުރު ހޭދަކުރައްވާފައެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވީ ހިޖުރައިން 261 ވަނަ އަހަރު، އުފަން ރަށް ނީޝާޕޫރުގައެވެ
