ހިޖުރައިން 150 ވަނަ އަހަރަކީ އިސްލާމީ އުންމަތަށް ހިތާމަވެރި އަދި އުފާވެރި އަހަރެކެވެ. އެއީ މަޝްހޫރު އިމާމް އަބޫ ޙަނީފާ އަވަހާރަވި އަހަރެވެ. ހަމަ އެ އަހަރު، ޣައްޒާގެ ބިމަށް އުފަންވެވަޑައިގަތީ މުޙައްމަދު ބިން އިދްރީސް އައްޝާފިޢީ އެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ފަހުން މުޅި އިސްލާމީ ދުނިޔެ ބަލައިގަތް "އިމާމް އައްޝާފިޢީ" އެވެ.
އިމާމް އައްޝާފިޢީ އުފަންވެވަޑައިގަތީ ފަޤީރު ޙާލުގައެވެ. ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ މަންމާފުޅުގެ ހިތްވަރާއެކު، ޢިލްމު އުނގެނުމަށްޓަކައި ތުއްޕުޅު އުމުރުފުޅުގައި މައްކާއަށް ހިޖުރަކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ތޫނުފިލިކަން ހުރި މިންވަރަކީ، އެންމެ 7 އަހަރުގައި ކީރިތި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރެއްވިއެވެ. އަދި އިމާމް މާލިކުގެ އަރިހަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން، އެކަލޭގެފާނުގެ މަޝްހޫރު ޙަދީޘް ފޮތް "މުވައްޠައު" ހިތުދަސްކުރެއްވިއެވެ.
އިމާމް އައްޝާފިޢީ މަޝްހޫރުވެވަޑައިގެންފައިވަނީ "އުޞޫލުލް ފިޤުހު" ގެ ބާނީގެ ގޮތުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން، ޢިލްމުވެރިން ޙުކުމްތައް ނެރުއްވުމުގައި ތަފާތު ގޮތްތައް ގެންގުޅުއްވިއެވެ. އިމާމް އައްޝާފިޢީ ވަނީ މިކަމަށް ސާފު ނިޒާމެއް ކަނޑައަޅުއްވައި، "އައްރިސާލާ" ގެ ނަމުގައި ފޮތެއް އެކުލަވާލައްވާފައެވެ. މި ނިޒާމު ބިނާވެފައިވަނީ މައިގަނޑު ހަތަރު އަސާސެއްގެ މައްޗަށެވެ:
- ކީރިތި ޤުރުއާން
- ސުންނަތް (ޙަދީޘް)
- އިޖުމާޢު (ޢިލްމުވެރިންގެ އިއްތިފާޤު)
- ޤިޔާސް (އަޅާކިޔުން)
ސުންނަތް ދިފާޢުކުރެއްވުމުގައި އެކަލޭގެފާނަކީ ނަމޫނާއެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވާ މަޝްހޫރު ބަސްފުޅެއްވެއެވެ: "ޙަދީޘެއް ޞައްޙަވެއްޖެނަމަ، އެއީ ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މަޛްހަބެވެ." މީގެ މާނައަކީ އެއްވެސް މީހެއްގެ ބަހަށްވުރެ ރަސޫލާ ﷺ ގެ ޙަދީޘްފުޅު އިސްކުރުމެވެ.
އިމާމް އައްޝާފިޢީއަކީ ހަމައެކަނި ޢިލްމުވެރިއެއް ނޫނެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ އަދީބެކެވެ، ޅެންވެރިއެކެވެ، އަދި ނުހަނު ތަޤުވާވެރި ބޭފުޅެކެވެ. ޢިލްމު އުނގެނޭ ކުދިންނަށް އެކަލޭގެފާނު އަބަދުވެސް ނަޞޭޙަތްތެރިވެވަޑައިގަންނަވަނީ މަޑުމޮޅިވުމަށާއި، އިޚްލާޞްތެރިވުމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ބަސްމަގު ރީތިކަމާއި ޙިކުމަތްތެރިކަމުން، އެކަލޭގެފާނާ ބަހުޘްކުރި ގިނަ ބަޔަކު ވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ރައުޔަށް ތަބާވެފައެވެ.
ހިޖުރައިން 204 ވަނަ އަހަރު މިޞްރުގައި އިމާމް އައްޝާފިޢީ އަވަހާރަވިއިރު، އެކަލޭގެފާނު ވަނީ އިސްލާމީ އުންމަތަށް އަގުނުކުރެވޭ ފަދަ ޖަވާހިރެއް ދޫކުރައްވާފައެވެ. މިއަދު ދިވެހިރާއްޖެ ހިމެނޭހެން އޭޝިއާ އާއި އެފްރިކާގެ އެތައް މިލިއަން މުސްލިމުންނެއް ތަބާވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ މަޛްހަބަށެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ލިބޭ އެންމެ ބޮޑު ފިލާވަޅަކީ، ޢިލްމު އުނގެނުމުގައި އޮތް ޤުރުބާނީ އާއި، ޙައްޤު ގޮތް ފެނުމުން އެއަށް ތަބާވުން އަވަސްވެގަތުމެވެ.
